1-1-3- جامعه‌ی آماری……………………………………………………………………………………………90
2-1-3- واحد ثبت و شمارش…………………………………………………………………………………..91
3-1-3- واحد متن(فحوا)………………………………………………………………………………………….91
4-1-3- روش جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات…………………………………………………92
5-1-3- تجزیه وتحلیل اطلاعات……………………………………………………………………………….92
6-1-3- محاسبه‌ی حجم نمونه………………………………………………………………………………….93
7-1-3- قواعد کدگذاری…………………………………………………………………………………………93
8-1-3- متغیر و رده‌های تحقیق………………………………………………………………………………..94
1-8-1-3- نام شخصیت ……………………………………………………………………………….95
2-8-1-3- نوع شخصیت……………………………………………………………………………….96
3-8-1-3- جهت‌گیری…………………………………………………………………………………..96
1-3-8-1-3- جهت‌گیری مثبت……………………………………………………….96
2-3-8-1-3- جهت گیری منفی………………………………………………………..97
2-3- تعریف عملی رفتارهای ارزشی و ضد ارزشی در سریال………………………………………….97
4- فصل چهارم: یافته‌های تحقیق………………………………………………………….103
جداول فراوانی……………………………………………………………………………………………………..104
5- فصل پنجم: بحث،نتیجه گیری و پیشنهادها……………………………………….117
1-5- بررسی یافته‌های تحقیق…………………………………………………………………………………………118
2-5- پیشنهادها…………………………………………………………………………………………………………….122
فهرست منابع و مأخذ……………………………………………………………………………………………125
فهرست جداول
جدول شماره‌ی1-3: جدول محاسبه ضریب پایایی تحقیق ………………………………………………………93
جدول شماره‌ی1-4: توزیع رفتارهای مورد بررسی، بر حسب جهت گیری رفتار………………………104
جدول شماره‌ی2-4: توزیع رفتارهای مورد بررسی، بر حسب نام رفتار……………………………………104
جدول شماره‌ی3-4: توزیع رفتارهای پسندیده اخلاقی بر حسب جهت گیری رفتار………………….108
جدول شماره‌ی4-4: توزیع واجبات اخلاقی بر حسب جهت گیری رفتار………………………………..109
جدول شماره ی5-4: توزیع گناهان صغیره بر حسب جهت گیری رفتار………………………………….110
جدول شماره‌ی6-4: توزیع گناهان کبیره به تفکیک جهت گیری رفتار…………………………………….112
جدول شماره‌ی7-4: میانگین میزان محبوبیت بازیگران سریال مدار صفر درجه…………………………113
جدول شماره‌ی8-4: توزیع رفتارهای مورد بررسی برحسب جهت گیری به تفکیک نوع شخصیت‌ها….114
جدول شماره‌ی9-4:توزیع خصائل مورد بررسی برحسب جهت گیری……………………………………115
فهرست نمودارها:

نمودار شماره‌ی (1-2) تقسیم بندی معارف اسلامی از دیدگاه مصباح یزدی………………………………….29
نمودار شماره‌ی (2-2) تقسیم بندی معارف اسلامی از دیدگاه شهید مطهری………………………………..30
1-1- طرح مسأله
از میان چهار کارکرد اصلی رسانه تلویزیون (تفریح و سرگرمی، اطلاع رسانی، آموزش وارشاد) تمایل مخاطبان رسانه‌ی ملی در وهله‌ی اول استفاده از این رسانه با کارکرد تفریح و سرگرمی است واغلب خانواده‌ها پس از فراغت از کار روزانه ، بخشی از وقت خود را به دیدن برنامه‌های شبکه‌های مختلف رسانه‌ی ملی خصوصا مجموعه‌های تلویزیونی اختصاص می‌دهند. با این پیش فرض که ارایه‌ی غیر مستقیم آموزش‌ها در قالب کلی کارکرد سرگرم کننده با مقاومت کمتری از سوی مخاطب مواجه می ‌شود و برد و تأثیر بیشتری دارد. سریال‌های تلویزیونی با هدف‌گذاری سازمانی، علاوه بر خصوصیت سرگرم کنندگی به دنبال ارایه‌ی آموزش‌های غیرمستقیم به جامعه هدف هستند.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

پذیرش پیش فرض آموزش درونی و غیر مستقیم سریال‌های سرگرم کننده‌ی تلویزیونی اما، باعث ایجاد این نگرانی نیز هست که تأمین هزینه‌های بالای تولید و میلیون‌ها نفر ساعتی که صرف تولید وعرضه‌‌‌‌ی برنامه‌های تلویزیونی – به ویژه مجموعه‌های پرمخاطب – می‌شود، به دلیل فقدان روش‌های علمی سنجش وارزیابی تأثیرات برنامه‌ها روی مخاطب، به ضد خود مبدل نشود و نتایج نامطلوب نداشته باشد.
در تحقیق حاضر تلاش شده که با کنکاش در تعاریف دین و واکاوی ساختار و مؤلفه‌های دین و دینداری و همین‌طور اخلاق و اخلاق اسلامی‌‌‌‌، مجموعه‌ای کاربردی از تعاریف علمی برای تحلیل محتوای اخلاقی سریال‌های تلویزیونی ارائه شود. البته باید در نظر داشت که با عنایت به
جامع‌الاطراف بودن دین حنیف اسلام و گستره‌ی وسیع اخلاق اسلامی که در برگیرنده‌ی کل افعال انسانی است ، احصای عموم قواعد بیش از توان افراد و مجموعه‌های علمی است ولی باید گفت که «آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید». بنابراین در این تحقیق سعی شده است – در حد بضاعت – با احصای بخشی از قواعد قطعی اخلاق اسلامی گردآوری شده در منابع معتبر اخلاقی، این تعاریف و یافته‌های علمی در تحلیل محتوای اخلاقی «سریال مدارصفردرجه» به‌کار گرفته شود.
چون فضای حاکم بر سریال که با تأثیرپذیری از مقطع زمانی سریال، در برگیرنده‌ی طرح نظرات و گوشه‌هایی از عملکرد نحله‌های مختلف فرهنگی سیاسی و مذهبی حاضر در سریال است – البته درحد طرح در یک مجموعه سرگرم‌کننده‌ی تلویزیونی – و حوادث جاری در این مجموعه، مانند تصریحات و اشاراتی که به «فرصت تاریخی بعد از شهریور1320، آغاز اقدامات عملی صهیونیست‌ها در تأسیس رژیم نامشروع اسراییل، فضای حاکم بر جامعه بین‌الملل در سالهای جنگ جهانی دوم و تأثیرات آن بر سیستم‌های کوچک‌تری مثل ایران و…» شده فرصت طرح چند نحله‌ی فرهنگی را در – قامت فرد یا افرادی به عنوان نماینده‌ی آن مشرب به خصوص – در اختیار نویسنده و کارگردان این سریال قرار داده است. این مشرب‌های فرهنگی و خرده فرهنگ‌های دیگری که در سریال به نمایـش در می‌آیند عبارت‌اند از: خانواده اصیل مسلمان(حاصل پیوند یک ایرانی مسلمان معتقد با یک فلسطینی رزمنده…)، مجموعه‌های موازی ایرانی که هر یک قیمومیت فرهنگی غیر بومی را پذیرفته‌اند، همین‌طور نمایندگان مشرب‌های مختلف در فضای دانشگاهی خارج از ایران. تضارب و تزاحم آرای این مجموعه‌ها و افراد و همین‌طور که با طرح نظرات ایرانی ـ اسلامی، ایده‌آلیستی، فرصت‌طلبانه، نازیستی، صهیونیستی و… فرصت مناسبی برای طرح ارزش‌ها در اختیار کارگردان قرار داده بود. و از منظر دیگر جذابیت‌های گوناگون فضای حاکم بر سریال مثل دیالوگ‌های بازیگران، چندوجهی بودن قصه سریال و ساختار قابل دفاع مجموعه‌ی تلویزیونی«مدارصفردرجه» از یک سو، و اهمیت این رویکرد که حتی برنامه‌های سرگرم‌کننده رسانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران بایستی با هنرمندی به ترویج ارزش‌های اسلامی همت گمارند، اینجانب را بر آن داشت که روی موضوع «ارزش‌های اخلاقی اسلام در سریال مدارصفردرجه» به حد بضاعت دقیق شوم. نوشتار پیش‌روی حاصل این غور و بررسی دانشجویانه می‌باشد.

2-1- ضرورت و اهمیت تحقیق
بایستگی ترویج ارزش‌های اسلامی در رسانه‌ی ملی و تصوری که در مورد سهولت ارائه رفتارهای اخلاقی در قالب سریا‌ل‌های تلویزیونی در میان سازندگان این آثار احساس می‌شود، باعث نگرانی‌هایی است که در آغاز نوشتار نیز اشاره‌هایی به آنها شد. باید پذیرفت که طرح موضوعات اخلاقی در سریال‌های تلویزیونی یک پدیده‌ی سهل و راحت نیست، هر چند به دلیل تجارب موفق و ماندگار تلویزیون پرداختن به این موضوعات ممتنع و نشدنی هم نیست.
شاید در بهترین وضع بتوان گفت ارائه‌ی رفتارهای دینی به طور اعم و موضوعات اخلاقی- به عنوان موضوعات مورد بررسی در این تحقیق- به طور اخص امری «سهل ممتنع»1است. سهل و راحت است چون تکلیف برنامه‌ساز با بسیاری از رفتارهای اخلاقی و غیر اخلاقی روشن است و باورهای اخلاقی جامعه‌ی مخاطب با مجموعه‌های برنامه‌ساز متجانس و از یک حوزه‌ی هویتی هستند و این امر مبنای فهم مشترک میان مخاطب و برنامه‌ساز از است. ممتنع بودن موضوع هم ناشی از آن است که این یا آن فعل اخلاقی یا غیر اخلاقی از کدام شخصیت و یا در چه فضایی سر میزند. این همان بزنگاه پر ریسک و خطر برنامه‌سازی برای یک جامعه‌ی دینی است. و حکایت گر اهمیت و ضروریت تحقیق دانشجویانه‌ی پیش روست.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در این تحقیق برآنیم با ارائه‌ی تعاریف علمی برگرفته از مبانی اخلاقی اسلام و رسیدن به جهت گیری درست در مسیر ارائه‌ی هنرمندانه‌ی موضوعات اخلاقی این جهت گیری‌ها را در سریال «مدار صفر درجه» مورد مداقه قرار دهیم و توفیق یا عدم توفیق این مجموعه را در این حوزه بررسی کنیم. (بررسی جهت‌گیری‌های اخلاقی سریال هم به عنوان نفس جهت‌گیری و هم به عنوان جهت‌گیری افعال و خصلت‌های اخلاقی و غیراخلاقی توسط هر یک از شخصیت‌ها در موقعیت‌های مختلف).
در این بررسی، هم خود جهت‌گیری فی حد ذاته مهم است و هم جهت‌گیری درست و مورد توقع از هر یک از شخصیت‌ها؛ به این موضوع در متن تحقیق بیشتر خواهیم پرداخت.
یکی دیگر از وجوه اهمیت این تحقیق، غور و بررسی خصلت‌های اخلاقی و ارزش‌گذاری جهت‌گیری‌های خصائل اخلاقی شخصیت‌هاست. در حد بیان ضرورت این بررسی می‌توان گفت، علاوه بر اهمیت بررسی رفتارهای اخلاقی در حوزه‌ها‌ی واجب مستحب، مکروه و حرام، معیار مهم دیگری نیز وجود دارد که بی‌توجهی به اهمیت آن و ساده انگاری در ارائه‌ی آموزش‌های غیرمستقیم، باز هم در بزنگاه پیشتر گفته به نقض غرض می‌انجامد. این معیار مهم که در متن تحقیق بیشتر به آن می‌پردازیم، نوع بیان هنری و جهت‌گیری‌های سریال در ارائه‌ی خصلت‌های اخلاقی است. کوشیده‌ایم در این حوزه نیز به تعاریف کاربردی و قابل تعمیم دست یابیم.

3-1- درباره‌ی سریال «مدارصفردرجه»:
سریال‌‌ تلویزیونی «مدار صفردرجه» در30 قسمت 50 دقیقه‌ای تولید ودرسال 1386 از شبکه اول سیما پخش شده است. شخصیت اصلی این سریال، جوان دانشجوی ایرانی به نام حبیب پارسا می‌باشد که در یک خانواده متعهد و مسئول ایرانی (پدری ایرانی: علی پارسا، کارمند مستعفی وزارت خارجه و منتقد سیاست‌های دولت ومادری فلسطینی: آسیه ، پرستاری معتقد و دلسوز با رفتاری انسانی) رشد یافته و درآغاز سریال درصدد ادامه تحصیل در یک دانشگاه معتبر خارجی است.
باهمکاری و مساعدت یکی دیگر از شخصیت‌های اصلی سریال، سرگرد فتاحی که دوست خانوادگی پارساست با بورسیه حبیب پارس و اعزام او به فرانسه موافقت می‌شود. با این توضیح که سرگرد فتاحی در موقعیتی قرار می‌گیرد که در مقابل دادن یک امتیاز بزرگ(چشم پوشی از پیگیری قتل خاخام اسحاق) به تشکیلات صهیونیستی درایران، موافقت سیستم با پذیرش بورس تحصیلی حبیب پارسا را می‌گیرد.
حبیب به فرانسه در آستانه‌ی جنگ دوم میرود ودر کلاس چند ملیتی ویا حداقل چند مسلکی یکی از دانشگاه‌های پاریس مشغول تحصیل می‌شود و کم‌کم به همکلاسی خود، دختری یهودی به نام سارا آستروک دل می‌بندد. این دختر یهودی از یک سو مورد علاقه‌ی فرزند یکی از سران صهیونیست‌هاست (جریانی که پیش‌تر پدر او را ترور کرده) و از سوی دیگر نزد دایی ضد صهیونیسم خود زندگی می‌کند که با چند سال تحقیق و جمع‌آوری اسناد پرونده‌ای افشا‌گرانه علیه صهیونیست‌ها آماده کرده است. آشنایی حبیب پارسا با این یهودی غیرصهیون، پای این دانشجوی ایرانی را به ماجراهایی باز می‌کند که با علت مخالفت سیستم در موردپذیرش بورسیه او تلاقی پیدا می‌کند… .
حسن فتحی که پیشتر با کارگردانی سریال «روشن‌ترازخاموشی» با محوریت داستان زندگی حکیم متأله ملاصدرا شیرازی، بخش‌هایی از مجادلات حکمای امامیه با اهالی و تعلق خاطر خود به مجموعه‌سازی در مورد تاریخ ایران(سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، علمی) نشان داده بود در این مجموعه نیز به حواشی سالهای پایانی جنگ جهانی دوم (تأسیس رژیم جعلی اسرائیل) در ایران پرداخته است. در داستان این سریال شخصیت اصلی، جوانی است ایرانی که در دهه‌ی 1320 برای ادامه‌ی تحصیل به فرانسه(مهد تمدن غرب) می‌رود، در آنجا با دختری یهودی(یهودی ضربه خورده از صهیونیزم) آشنا می‌شود و به او دل می‌بندد… .
در کنار این سه شخصیت اصلی(حبیب – سارا – فتاحی) شخصیت‌های محوری دیگر نیز وجود دارند که هریک تأثیر بسزایی در پیشبرد داستان به عهده دارند.
نام سایر عوامل و دست‌اندرکاران سریال به ترتیب زیر است:
کارشناس تاریخ عبدالله شـهـبـازی
طراح صحنه دکور و لباس ایـرج رامیـن‌فــر
تدوین بابــک رضـاخـانی
مدیر دوبلاژ بهــــرام زنـــــد
موسیقی فردیــن خلعتبـری
طراح گریم عبدالله اسکنـدری
مدیر تصویربرداری مرتضی پورصمدی
تهیه‌کننده حسـن بشـکــوفه
نویسنده و کارگردان حســن فتــــحی
4-1- اهداف طرح
1 ـ شناخت رفتارهای اخلاقی(رفتارهای پسندیده) و ضد اخلاقی(رفتارهای ناپسند)
2 ـ میزان انطباق محتوای سریال «مدارصفردرجه» با ارزش‌های اخلاقی
5-1- سؤال‌های تحقیق
1-5-1- سؤال اصلی تحقیق
ـ آیا سریال در ارائه‌ی رفتارهای اخلاقی موفق عمل کرده ونحوه‌ی ارائه‌ی ارزش‌های اخلاقی در سریال «مدار صفر درجه» با جهت گیری درستی انجام شده است؟

2-5-1- سؤال‌های فرعی تحقیق
ـ کدامیک از ارزش‌ها و ضد ارزش‌های اخلاقی و به چه میزان در سریال ارائه شده است؟
ـ ارزش‌های واجب وپسندیده‌ی اخلاقی تحقیق باکدام جهت‌گیری ‌و به چه میزان به‌نمایش درآمده‌اند؟
ـ گناهان کبیره و صغیره‌ی سریال کدامند؟ جهت‌گیری آنها در سریال چیست؟ سهم هریک در سریال چه‌قدر است؟
ـ شخصیت‌های مثبت و منفی سریال کدامند؟
ـ خصائل و صفات اخلاقی مطرح شده در سریال کدامند؟ با کدام جهت‌گیری در سریال به نمایش درآمده‌اند؟
6-1- تعریف مفاهیم تحقیق
ارزش2
گیدنز می‌گوید: «ارزش‌ها ایده‌هایی هستند که توسط افراد و یا گروه‌های انسانی در مورد اینکه چه چیزی مطلوب، مناسب خوب یا بد است، حفظ شده است. ارزش‏های مختلف جنبه‌های کلیدی گوناگون فرهنگ‎‌های انسانی را نشان می‌دهند. آنچه با ارزش است، از فرهنگ خاصی که در آن زندگی می‌کند متأثر است»(Gidenss,1989,P.199).
«ارزش مفهومی است که نشان دهنده مجموعه‌ای از گرایش‌های معیاری(مرکزی) نزد فرد در موقعیت‌های اجتماعی است که هدف‌های کلی او در زندگی را برایش تعیین می‌کند، هدف‌هایی که در رفتار عملی یا لفظی او آشکار می‌شود»(محمدخلیفه، 1378، ص 55).
«ارزش را از بنیادی‌ترین عوامل در تبیین اندیشه، عمل یا اعمال فرد و همچنین شکل‌گیری حیات اجتماعی دانسته‌اند»(ساروخانی، 1370، ص 844).
بروس‌کوئن(1369) در کتاب مبانی جامعه‌شناسی می‌نویسد: «ارزش‌ها احساسات ریشه‌دار و عمیقی هستندکه اعضای جامعه در آن شریکند، این ارزش‌ها اعمال و رفتار جامعه را تعیین می‌کنند. هر جامعه‌ای برای زندگی خانوادگی، حفظ موازین دینی، رعایت حقوق والدین، حفظ ادب و احترام به بزرگترها، ارزش بسیاری قائل است، گرچه از این ارزش‌ها تعبیر و تفسیرهای متفاوتی می‌شود و به صورت وسیع و عمیقی در هر جامعه‌ای رواج دارد»(ص 61).
بعضی از ارزش‌ها از مرزهای ملی فراتر رفته و جوامع گوناگون را در بر می‌گیرد. بطوری که با وجود تنوع فرهنگی در جهان، می‌توان از ارزش‌های جهان شمول سخن گفت: ارزش‌هایی نظیر یکتاپرستی، صداقت، سخاوت، ارزش حیات انسانی، برابری انسان‌ها با نژادهای مختلف، نوع دوستی وکمک به هم نوع، صلح، عدالت، محبت، اعتماد، صداقت، آزادی و… در همه‌ی فرهنگ‌ها کم و بیش پذیرفته شده‌اند.

ضد ارزش3
هرآنچه از نظر اخلاقی و دینی ناپسندیده قلمداد شود، ضد ارزش است. «نیک گهر» که به طبقه‌بندی ارزش‌های اجتماعی می‌پردازد، ضد ارزش یا ارزش‌های نکوهیده را در قطب مخالف ارزش‌های مثبت قرار می‌دهد. از نظر او «ضد ارزش‌ها، ارزش‌هایی هستند که کارکرد اجتماعی ندارند و یا از نظر اجتماعی، غیر اخلاقی تلقی می‌شوند»(نیک گهر، 1371، ص 289).
اخلاق
«اخلاق بنا به تعریف عبارتست از مجموعه‌ی ملکات نفسانی و صفات و خصائص روحی» (سادات، 1365، ص 22).
اخلاق جمع خُلق است. علمای اخلاق مانند مرحوم ملامهدی نراقی می‌گوید: «خُلق [که در فارسی خوی نامیده می‌شود] یک حالت نفسانی ثابت است که موجب می‌شود کارهای مناسب با آن حالت، بدون نیاز به فکر و دقت، به آسانی از انسان سر بزند»(جامع‌السعادات، ج1، ص 46).
در این تحقیق رفتار به معنی وسیع الفاظ و کلمات گفته شده، اشارات و کنایات به کار رفته، حرکات، افعال و… را شامل می‌شود و ارزش‌ها تعیین کننده رفتارهای خوب و بد محسوب می‌شوند و فرد بر حسب ارزش‌های خود دست به انتخاب می‌زند.
علمای اخلاق خُلقیات و صفات روحی و نفسانی انسان را بر دو نوع تقسیم کرده‌اند:
1- فطری و طبیعی
2- اکتسابی و اختیاری
مهدوی‌کنی(1372) می‌گوید: «صفات فطری، غرایز، احساسات و استعدادهایی است که در طبیعت انسان نهاده شده است، و اختیار و عمل در تحصیل آنها هیچگونه دخالتی ندارند، مانند حس خداجویی، عرفان، کنجکاوی، حق‌طلبی، حب‌کمال، نیروی عقل و امثال آن از حالات روحی انسان، این‌گونه قوا و صفات در حقیقت فصل ممیز انسان از سایر حیوانات و جانداران در مرحله ذات و طبیعت اوست که در نظام احسن آفرینش به وی اعطا شده است. در مقابل صفات اکتسابی آنگونه صفاتی را گویند که در مقام عمل و اختیار به تدریج برای انسان حاصل می‌شود… چنانچه ازاستعدادها و صفات خدادادی به خوبی بهره‌برداری نشود، صفات اکتسابی بد خواهد شد. در این مرحله صفات و ملکات خوب را فضایل و مکارم اخلاق و صفات و ملکات بد را رذایل اخلاق نامند. اگر رفتار و کردار انسان متأثر از ملکات فاضله باشد، آن را محاسن اخلاق و آداب می‌نامند و چنانچه از ملکات رذیله ناشی شده باشد، آن را سئیات و مَساوی اخلاق می‌نامند»(ص80).

رسانه‌ی دینی
«دربررسی ویژگی‌های رسانه‌ی دینی دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد، یک دیدگاه، دید نقادانه به رسانه‌ی دینی است چنانکه «پستمن» به تأثیرات غیر مثبت این گونه رسانه‌ها اشاره می‌نماید. کتاب نابودی کودکی (1982) او نمونه عینی نقد رسانه‌ای اوست که سعی دارد با طرح این موضوع که تلویزیون، آگاهی کودکان و بزرگان را از بین می‌برد، برنامه‌های آن را تحلیل می‌کند و به عقیده‌ی او تلویزیون نمی‌تواند حالات معنوی و تجربیات دینی را فراهم آورد»(عباسی، 1382، ص 79).این دیدگاه معتقد است که کارکرد تلویزیون فقط برای سرگرمی و پر کردن اوقات فراغت است.
دیدگاه دوم درباره رسانه، دیدگاه ابزار انگارانه است بدین معنی که: «رسانه، ابزاری بی‌طرف و خنثی است که بهتر است از آن برای مقاصد خیرخواهانه دینی نیز استفاده نمود. این نوع تلقی سنتی از رسانه، ریشه در اندیشه‌های ارسطو دارد. ارسطو فناوری را وسیله‌ای برای نظم و سامان دادن مـی‌داند که انسـان می‌تواند از طریق آن به هدف خود نائل گردد»(الوندی،1387).
امّا دیدگاه سوم بیان رساتری در مورد رسانه‌ی دینی ارائه می‌دهد.این گروه معتقدند که بین دین ورسانه هیچ تضاد و تقابلی وجود نـدارد و رسانـه‌هایی متولد شده‌اندکه اساساً رویـکرد دینی دارند.در
ارتباط با این موضوع «آشنا»(1387) می‌گوید: «به نظر می‌رسد حقیقت این است که دین و رسانه نه تنها با هم تقابل ندارند بلکه عرصه و حیطه‌های مشترک زیادی دارند، چه از دین شروع کنیم و به طرف رسانه برویم و چه از رسانه به سمت دین برویم. برخی معتقدند اصلاً دین مادر رسانه است… این درست نیست که فناوری رسانه‌ای، ذاتی دارد که با دین در تقابل است. اگرچه رسانه به عنوان فناوری یا نهادی تلقی شود که در غرب رشد کرده، اصالتاً رویکرد تجاری دارد، اما اگر وضع موجود را بررسی کنیم، رسانه‌هایی را می‌بینیم که اساساً دینی متولد شده‌اند، ‌دینی تحول پیدا کرده‌اند و دینی مورد استفاده عموم قرار می‌گیرند. برای مثال، رادیو و تلویزیون واتیکان از همان ابتدا با چارچوب دینی متولد شده‌اند و کارکرد دینی خودشان را دارند البته رسانه‌هایی هم هستند که دین‌ بخشی از آنها را تشکیل می‌دهد مانند رسانه‌های تجاری که در تمام دنیا روزهای یکشنبه بخشی از برنامه خود را به حوزه مذهب اختصاص می‌دهند. اینها هم دو دسته هستند، یک دسته از آنها از کلیسا پول می‌گیرند و زمان خاصی را برای پخش برنامه‌های دینی در نظر می‌گیرند و دسته دیگر با توجه به علاقه خود، بخشی را به این موضـوع اختصـاص می‌دهند».
درادامه آشنا(1386) به ویژگی‌های رسانه‌ی دینی اشاره کرده و می‌گوید: «تفاوت اصلی رسانه‌ی دینی با دیگر رسانه‌ها، در این است که:
1- با هدف‌گذاری و هنجاری‌های حاکم بر رسانه تعریف می‌شود.
2- به طور مشخص و تخصصی به مسائل دینی می‌پردازد.
3- خودش را در مقابل خداوند مسئول می‌داند، نه در مقابل آگهی‌دهندگان، مشتریان یا دولت.
4- حتی برای جذب مخاطب هم در جهت رضایت خداوند عمل می‌کند.
بنابراین مهمترین ویژگی یک رسانه دینی این است که گردانندگان این رسانه بالذات خودشان را در مقابل خداوند مسئول می‌بینند و رساندن پیام‌های او را به عنوان یک پیامبر و پیام‌آور وظیفه‌ی خود می‌دانند. [نکته دیگر اینکه] رسانه‌های اسلامی، علاوه بر کارکردهای عمومی که تمامی رسانه‌ها دارند، از کارکردهای ویژه‌ای نیز برخوردارند، درجامعه اسلامی، رسانه می‌تواند بهترین ابزار برای امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر باشد، با استفاده از قابلیت‌های خود می‌تواند معروف را بسازد، به تصویر بکشد، معروف کند و حتی امر به آن را نیز انجام دهد، یعنی هر دو نقش ساخته شدن و مشهورشدن و همچنین نقش اعمال کنترل غیررسمی را در کنار هم ایفا کند».
مولانا(1378) نیز به چگونگی انتخاب محتوای برنامه‌های رسانه‌ی دینی اشاره کرده و می‌گوید: «دراین رسانه‌ها، نظارت قهریه از طریق انتخاب دقیق برنامه‌ها از سوی سردبیر و تهیه‌کننده و به منظور حصول اطمینان از عدم تناقض محتوای برنامه‌ها بانمادهای شرعی، اخلاقی و سنت اسلامی اعمال می‌شود»(صص157-156).
ازاین دیدگاه «رسانه‌ها نه تنها باید از انتشار آنچه برای جامعه زیان‌آور است اجتناب کنند؛ بلکه باید از نشر و پخش آنچه مفید نیست هم خودداری کنند»(اسماعیلی،1382،ص159).
وبالاخره اینکه تمام این مطلب می‌تواند در این سخن از شهید آوینی خلاصه شود که: «در هنگام استفاده از رسانه‌ها و سایر ابزار تکنولوژیک باز هم خواه‌ناخواه با این حقیقت روبرو می‌شویم که اگر یک معرفت عمیق حکیمانه نسبت به ماهیت این ابزار، چراغ راه کاربرد آنها نباشد، بلاتردید از عهده‌‌‌‌‌‌‌ی استخدام این وسایل برای صورت‌ها و معانی و پیام‌های منشأ گرفته از تفکر مستقل خویش بر نخواهیم آمد»(آخوندی،1386).

1-2- تحقیقات پیشین
1ـ. «ارزش‌های اسلامی در دو سریال ایرانی تحلیل محتوای سریال‌های تلویزیونی آپارتمان و همسران»، محمد علی هرمزی‌زاده( 1374) مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای، سند شماره 186.
هدف این تحقیق بررسی میزان همخوانی دو سریال مذکور با ارزش‌های اسلامی و هم چنین تعیین نوع ارزش‌های ترویج شده در این برنامه‌هاست. روش مورد استفاده در این تحقیق تحلیل محتوای مقوله‌ای بوده و یافته‌های این دو سریال با روش‌های تحلیل نقش و تحلیل کنش مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته است ومنظورازتحلیل نقش، سنجش میزان گرایش مذهبی هریک از شخصیت های محبوب و غیر محبوب سریال است. اگر شخصیت‌های محبوب سریال دارای هویت اسلامی و شخصیت‌های غیر محبوب دارای هویت غیر اسلامی باشند جهت‌گیری سریال مثبت و در غیر این صورت منفی است. در تحلیل کنش، بر نتیجه و عاقبت هر کنش شخصیت(مثبت و یا منفی) توجه شده است. چنانچه کنش ارزشی دارای سرانجام مطلوب و کنش غیر ارزشی دارای عاقبت نامطلوب باشد، جهت‌گیری ارزشی سریال مثبت بوده و درغیر این صورت منفی است.
نتایج حاصل از پژوهش این است که در سریال آپارتمان، از 17 شخصیت اصلی، 8 شخصیت در جهت مقابله با ارزش‌های اسلامی و 9 شخصیت در جهت دفاع از این ارزش‌ها عمل می‌کنند. در سریال همسران نیز فقط مادربزرگ علی است که تا حدی مروج ارزش‌های دینی است و بقیه، مروج ارزش‌های ضد دینی هستند.
2ـ «بررسی ارزش‌های اسلامی در مجموعه تلویزیونی گمگشته»، فوزیه شهاب و زیبا صالحی سده(1383) مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای، سند شماره 85 .
هدف اصلی پژوهش، تعیین میزان و نوع رفتارهای ارزشی اسلامی و ضد ارزش‌ها با رویکرد اسلامی در مجموعه تلویزیونی « گمگشته» بوده است که 28 قسمت(کل سریال) کدگذاری و تجزیه و تحلیل شده است. بررسی حاکی از آن است که 72 درصد رفتار ارزشی «ادب و احترام» و بیشترین رفتار ضد ارزشی «بدزبانی و استفاده از واژه‌های نادرست» است.

3ـ «بررسی ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها از دیدگاه اسلام در روابط زن و مرد سریال کوچه اقاقیا» جعفرصفایی(1384)پایان‌نامه ارشد دانشگاه صدا و سیما،استاد راهنما: دکتر سعید سرابی،کد 543.
روش این پایان‌نامه تحلیل محتواست و با هدف تبیین و شناخت میزان به نمایش درآمدن ارزش‌ها و ضدارزش‌ها در رابطه زن و مرد این مجموعه انجام گرفته است.
مهم‌ترین نتایج این تحقیق عبارت است از: 2/94 درصد زنان و مردان ارزش‌هایی نظیر محبت، احترام، صداقت، عفو، گذشت و 9/85 درصد ضد ارزش‌هایی مانند نبودن محبت، بی‌احترامی، نبودن صداقت، نبودن عفو و گذشت، خست طبع و سوءظن را به نمایش گذاشتند.

4ـ «بررسی ارزش‌ها و ضد ارزش‌های اخلاقی از منظر اسلام در روابط زن و مرد در مجموعه‌های طنز پاورچین و نقطه‌چین»، فاطمه پیربداقی(1384)مرکز تحقیقات مطالعات وسنجش برنامه‌ای، سند شماره 287.
این پژوهش با هدف بررسی ارزش‌ها و ضد ارزش‌های اخلاقی از منظر اسلام در روابط زن و مرد در مجموعه‌های طنز «پاورچین» و «نقطه‌چین» انجام شده است. به همین منظور 650 صحنه و 1300 رابطه‌ی بین زن و مرد در 202 قسمت از این دو مجموعه طنز تلویزیونی به روش تحلیل محتوا بررسی شده است. و قصد دارد روشن ‌سازد که چه نوع رفتارهای ضداخلاقی و ضد ارزش‌های اسلامی در این دو سریال به نمایش درآمده است. لذا به روابط نمایشی زن و مرد در دو سریال «پاورچین» و «نقطه‌چین» پرداخته و میزان محارم و غیرمحارم و پوشش و میزان آرایش را نیز مورد بررسی قرار داده است. این دو سریال هر کدام 101 قسمت بودند که مشخص شد بیشترین رابطه بین زن و مرد، رابطه همسری با 5/41 درصد بوده و در 70 درصد از روابط ترکیبی از محارم و غیرمحارم وجود داشته است. 36 درصد رابطه زن و مرد ضدارزش‌ها و 33 درصد هم ارزش و هم ضد ارزش و 18 درصد رفتار ارزشی وجود داشته است.
همچنین زنان 41 درصد بیش از مردان(24 درصد) ارزش‌ها را در روابط خود به کار برده‌اند.
در مورد پوشش 76 درصد پوشش معمولی و متعارف و 24 درصد از پوشش غیرمعمول و نامتعارف استفاده کرده‌اند. هدف کلی این تحقیق تعیین و تعریف مفهوم طنز از منظر اسلامی و بیان ویژگی‌های یک طنز مطلوب و قابل قبول است و ضرورت آشنایی برنامه‌سازان را با معارف و ارزش‌های اسلامی متذکر می‌شود.
5- «بررسی ارزش‌های اجتماعی(اخلاق ـ مذهبی) مطرح شده در تیزرهای تلویزیونی در سال 1383»، تورج علوی(1385) پایان‌نامه‌‌‌‌ی کارشناسی ارشد دانشکده‌ی صدا و سیما ،استاد راهنما: دکترمحموددهقان طرزجانی.
در این پژوهش آگهی‌های بازرگانی با هدف شناخت ارزش‌های اخلاقی ـ مذهبی مورد بررسی قرار گرفته است. سئوال اصلی تحقیق این است که در آگهی‌های بازرگانی کدام یک از ارزش‌های اخلاقی ـ مذهبی و به چه میزان ارائه شده است؟ روش پژوهش، تحلیل محتوا و جامعه آماری آن تمام آگهی‌های بازرگانی است که در سال 1383 از شبکه‌های اول، دوم، سوم و پنجم سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شده است. حجم نمونه پژوهش نیز 452 تیزر تبلیغی بوده است.
نتیجه حاکی از آن است که از 11 مورد ارزش اخلاقی، 4 ارزش محبت، کار و تلاش، حرمت و احترام، به ترتیب 5 درصد، 5 درصد، 9/1 در صد و 8/0 درصد در آگهی‌ها مشاهده شده است. از 10 مورد ارزش‌های مذهبی 6 مورد به ترتیب، گفتن کلمات مذهبی(8/3 درصد)، اماکن مذهبی(2/1 درصد)، احترام به مظاهر دین(2/1 درصد)، خواندن قرآن (1 درصد)، انفاق مال(5/0 درصد) نشان داده شده است.
6ـ « بررسی ارزش‌های اسلامی در سریال ویژه رمضان 1382، تحلیل محتوای سریال‌های افزونه خواه کوچک و فقط به خاطر تو»، محسن میرزایی(1384) پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشکده‌ی صداوسیما، استاد راهنما: دکتر هرمزی‌زاده.
در پژوهش حاضر جهت‌گیری ارزشی و چگونگی طرح و ارائه‌ی ارزش‌های اسلامی(مثبت و منفی) را در سریال‌های ویژه ماه مبارک رمضان 1382 مورد بررسی قرار گرفته است و جزئیات بیشتری نظیر سهم و مقدار ارزش‌های مثبت و منفی ارائه شده را تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد. همچنین این پژوهش بر آن است که میزان تأیید، رد یا بی‌پاسخ ماندن رفتارهای مطلوب و نامطلوب کنشگران را توسط محیط اجتماعی آنان مشخص نماید.
نتیجه نشان می‌دهد که جهت‌گیری سریال‌های یاد شده، در جهت مثبت نبوده و رفتارهای با ارزش‌های منفی ارائه شده توسط شخصیت‌های این سریال بیش از رفتارهای با ارزش مثبت بوده است.
ضمناً اکثر رفتارهای نامطلوب نمایش داده شده کنشگران توسط محیط اجتماعی آنها رد نگردیده است.
7ـ «تحلیل محتوای ارزش‌های اسلامی در سریال زیر تیغ»، محمد حسین ساعی(تابستان 1386)پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشکده‌ی صداوسیما، استاد راهنما: دکتر هرمزی‌زاده.
این تحقیق تلاش دارد تا با انعکاس در تعاریف دین و واکاوی ساختار و مؤلفه‌های دین و دینداری به خصوص فهم ساختارهای دین اسلام، به مجموعه‌ای از مقوله‌ها برای تحلیل محتوای برنامه‌های نمایش تلویزیون دست یابد و به صورت مشخص این یافته‌ها را در تحلیل محتوای ارزش‌های اسلامی سریال موفق«زیر تیغ» به کار برد، 78 درصد مردم تهران براساس نظر سنجی‌های مرکز تحقیقات صداوسیما این سریال را تماشا کرده‌اند.
در این تحقیق محقق تلاش کرده است پس از جمع‌آوری انواع تعریف، دین اسلام را با سه مؤلفه ارزش‌های اعتقادی به عنوان ریشه، ارزش‌های اخلاقی به عنوان تنه و ارزش‌های فقهی به عنوان میوه دینداری تعریف کرده است سپس در ذیل هر کدام از ارزش‌های گفته شده، پس از تعریف عملیاتی، مقوله‌هایی جمع‌آوری کرده است، در انتها نیز با استفاده از روش تحلیل محتوا از نوع مقوله‌ای و بر اساس مقوله‌های بدست آمده، کل صحنه‌های سریال کدگذاری و تحلیل شده است.
نتیجه اینکه در این سریال از تعداد 510 رفتار ثبت شده، 6/91 درصد از نوع رفتارهای مرتبط با ارزش‌ها و ضد ارزش‌های اخلاقی است، پس از آن با فاصله زیاد، رفتارهای مرتبط با ارزش‌ها و ضد ارزش‌های فقهی قرار دارد که فقط 3/5 درصد از کل رفتارها را شامل می‌شود و پس از آن نیز رفتارهای مرتبط با ارزش‌ها وضد ارزش‌های اعتقادی با 1/3 درصد حضور دارد، در این تحقیق به صورت اصولی مشخص می‌شود که در این سریال توجهی به ارزش‌های اعتقادی به عنوان ریشه و ارزش‌های فقهی به مثابه میوه دینداری نشده است و این مسأله مهمترین اشکال وارد بر سریال است.
2-2- چهارچوب نظری تحقیق
1-2-2- نظریه‌های مربوط به موضوع تحقیق
«بررسی ارتباطات اجتماعی، سابقه‌ای طولانی دارد و ظاهراً اولین دانشمندی که به بررسی نقش و اثرات ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مختلف ارتباطات بر جامعه پرداخته، فیلسوف مشهور یونانی ارسطو است(Brunkhorst , 1993, P. 95) که به ویژه بر نقش ارتباطات «در تغییر ارزش‌ها و گرایش‌های اجتماعی» تأکید ورزیده(Appbaum Etal, 1973, P.37)و این نقش در دوران در دوران معاصر توسط لاسول مورد امعان نظر مجدد قرار گرفته است(Beniger ,1979, P.438)، تا جایی که امروزه از روشی پژوهشی به نام«تحلیل‌اثر»(Effect Analysis)درکنارروش‌هایی مانند «تحلیل‌محتوا» نام می‌برند» (ساروخانی،1381، صص115-114).
یکی از موارد و محورهای اصلی مطالعات جامعه‌شناسان وسایل ارتباط جمعی(رسانه‌های گروهی) بررسی آثار و کارکرد این وسایل در دو سطح خرد و کلان می‌باشد.
در مورد تأثیر رسانه‌های گروهی بر زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها به طور عمده سه نظریه‌ی جامعه‌شناختی وجود دارد که عبارتند از:
1ـ برخی بر این باورند که میزان تأثیرگذاری رسانه بر زندگی انسان نامحدود است.
2ـ گروهی دیگر کارکرد رسانه‌های گروهی را بی تأثیر می‌دانند.
3ـ عده‌ای معتقدند که تأثیر رسانه‌های گروهی مشروط است و میزان تأثیرگذاری آن را در محدوده‌ی شرایط محیطی ارزیابی می‌کنند.
البته دیدگاهی افراطی در برخورد با رسانه‌های گروهی مطرح بوده است که از زمینه‌ی خاص فکری وتجربه‌های اجتماعی ویژه منبعث می‌شود.برخی براین باورند که وسایل ارتباط جمعی، دارای چنان قدرتی هستند که می‌توانند نسلی تازه را برای اولین بار در تاریخ انسان پدید آورند. نسلی که با
نسل‌های پیشین بسیار متفاوت است.
«لازارسفلد» در تبیین این دیدگاه می‌نویسد: «بسیاری تحت تأثیر همه جایی بودن وسایل ارتباط جمعی4 و قدرت بالقوه‌ی آنان به سختی هراسان شده‌اند. در سمپوزیومی، یکی از شرکت‌کنندگان نوشت: قدرت رادیو را می‌توان با قدرت بمب اتم مقایسه کرد.»(Lazarsfeld, n.d, P.492).
«هانمن، تأثیرات وسایل ارتباط جمعی را به دو دسته طبقه بندی کرده است: 1-تأثیرات روان شناختی 2- تأثیرات رفتاری و سر فصل هایی مانند تغییر در ادراک، حافظه و گرایش را در تأثیرات روان شناختی ملحوظ داشته است»(کازنو، 1364، فصل نهم).
«درپژوهش‌هایی که درخصوص اثرات وسایل ارتباط جمعی برجامعه صورت گرفته است، «هیبرت» به سه زمینه کلی اشاره دارد:
الف- اثرات وسایل ارتباط جمعی بر شناخت و ادراک
ب- اثرات وسایل ارتباط جمعی بر تغییر عقیده و ارزش‌ها
ج- اثرات وسایل ارتباط جمعی بر تغییر رفتار
شواهد و مدارک موجود در تمام زمینه‌های ارتباطی نشان می‌دهد که ما از مرحله شناخت به مرحله ادراک می‌رسیم و تغییر عقاید و ارزش‌هایمان قبل از تغییر رفتار حاصل می‌شود.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید